De valkparkiet: rustiger dan een papegaai, aanhankelijker dan een grasparkiet

De valkparkiet is de kleinste kaketoe en daarmee een van de zachtaardigste gezelschapsvogels: minder schel dan een grasparkiet, minder veeleisend dan een grote papegaai. Reken op 15 tot 20 jaar, een kooi van minstens 120 × 60 × 100 cm voor twee vogels en dagelijks vrije vlucht. Twee eigenaardigheden horen erbij: hij geeft veel fijn veerstof af, en hij kan 's nachts in paniek raken.

Een kleine kaketoe met een uitgesproken kuif

De valkparkiet is, ondanks zijn naam, geen echte parkiet maar de kleinste soort binnen de kaketoefamilie. Hij komt uit de droge binnenlanden van Australië en leeft daar in groepen. De kuif op zijn kop is een handige stemmingsmeter: rechtop betekent alert of geschrokken, licht schuin naar achteren ontspannen, en plat tegen de kop gedrukt boos of bang.

Het karakter is opvallend zacht. Valkparkieten zijn minder luidruchtig dan grasparkieten, minder veeleisend dan grotere papegaaien en over het algemeen bijzonder verdraagzaam. Mannetjes fluiten melodieën na en leren soms een enkel woord; vrouwtjes zijn stiller. Voor wie een gezelschapsvogel zoekt die kalm en aanhankelijk is, is dit een van de beste keuzes.

Kuif, sissen en tandenknarsen: de lichaamstaal

De kuif is de duidelijkste stemmingsmeter, maar niet de enige. Recht omhoog betekent alert of geschrokken; licht schuin naar achteren is ontspannen; plat tegen de kop gedrukt is boos of bang, en bij een vogel die daarbij ook zijn snavel opent en sist, kunt u beter afstand houden.

Daarnaast zijn er signalen die nieuwe houders regelmatig verkeerd uitleggen. Een zacht knarsend geluid met de snavel, meestal vlak voor het slapen, is een teken van tevredenheid en geen tandpijn. Het optrekken van één poot met de kop in de veren is de normale slaaphouding; een vogel die met beide poten op de stok staat en bol zit, voelt zich juist niet goed. Vleugels die kort en tegelijk worden uitgestrekt samen met een poot, is rekken. En het snel heen en weer bewegen van de kuif in combinatie met een zacht piepend fluitje bij een mannetje is baltsgedrag, dat zich ook op een verzorger of op een voorwerp kan richten.

15 tot 20 jaar, en het geslacht komt na de eerste rui

Een valkparkiet wordt bij goede verzorging 15 tot 20 jaar oud, en soms nog ouder. Dat is een aanzienlijke verplichting: een vogel die u op uw dertigste in huis haalt, is er nog als u vijftig bent. Neem dat mee in de beslissing, inclusief de vraag wie het dier overneemt als uw situatie verandert.

Een volwassen vogel is ongeveer 30 tot 35 cm lang, staart meegerekend, en weegt 80 tot 100 gram. Bij de wildkleur is het geslacht na de eerste rui te zien: mannetjes krijgen een helder geel gezicht, vrouwtjes houden een grijzer gezicht met streping onder de staart. Bij gekweekte kleurslagen is dat onderscheid vaak niet te maken.

Kooi, vrije vlucht en het stofprobleem

Voor twee valkparkieten geldt een kooi van minstens 120 × 60 × 100 cm als redelijk minimum, met horizontale tralies om te klimmen. Zoals bij alle papegaaiachtigen is de kooi vooral een slaap- en eetplek: dagelijks meerdere uren vrije vlucht in een veilige kamer is noodzakelijk. Zonder die beweging krijgt u een vogel die te zwaar wordt en zich gaat vervelen.

Een punt dat vaak vergeten wordt: valkparkieten zijn poedervogels, net als kaketoes. Ze produceren fijn veerstof waarmee ze hun verenkleed onderhouden. Dat stof slaat neer in de hele kamer en kan bij gevoelige mensen luchtwegklachten geven. Een luchtreiniger, regelmatig baden of sproeien van de vogel en goed ventileren helpen, maar wie astma heeft, moet deze soort met terughoudendheid overwegen.

Nachtelijke schrikaanvallen

Dit is een eigenaardigheid die specifiek bij valkparkieten veel voorkomt en waar nieuwe houders van schrikken. In het donker kan een valkparkiet plotseling in paniek raken en wild door de kooi fladderen, met kans op gebroken slagpennen of verwondingen aan de kop. Waarschijnlijk gaat het om een instinct uit hun leefgebied, waar 's nachts roofdieren rondtrekken.

Wat helpt is een klein nachtlampje in de kamer, zodat de vogel bij schrik ziet waar hij is, en de kooi niet volledig afdekken. Zet de kooi bovendien niet vlak bij een raam waar 's nachts koplampen langsschijnen. Blijft het vaak gebeuren, controleer dan of er 's nachts geluiden zijn — een cv-ketel, een kat, een muis — die de vogel opschrikken.

Vrouwtjes die blijven leggen

Chronisch leggen is bij valkparkieten een van de meest voorkomende medische problemen, en het treft ook vrouwtjes die alleen wonen of met een ander vrouwtje. Er hoeft geen mannetje aan te pas te komen: onbevruchte eieren worden net zo goed gelegd. Elk ei kost calcium en eiwit, en een vogel die legsel na legsel produceert, raakt uitgeput, breekt botten en loopt een reëel risico op legnood, waarbij een ei blijft steken. Dat laatste is levensbedreigend en vraagt dezelfde dag een dierenarts.

De prikkels die het leggen op gang brengen zijn goed bekend en grotendeels weg te nemen. Breng de daglengte terug naar 10 tot 12 uur door de kooi 's avonds af te schermen. Haal alles weg wat op een nestholte lijkt: broedblokken uiteraard, maar ook donkere hoeken achter de bank, kartonnen dozen, laden en de ruimte onder een kussen. Beperk het aaien tot kop en hals, want strijken over rug en staart werkt als paringsprikkel. Verplaats de kooi of wissel het speelgoed, want een veranderde omgeving remt broedgedrag.

Haal eieren die er al liggen niet meteen weg: een vrouwtje die haar legsel kwijtraakt, begint doorgaans opnieuw. Laat ze liggen tot ze er zelf de belangstelling voor verliest, en zorg ondertussen voor sepia en een goed calciumaanbod.

Zaad, pellets en de zonnebloempitval

De basis is een zaadmengsel voor grote parkieten, maar net als bij de grasparkiet is zaad alleen te eenzijdig. Vul dagelijks aan met vers groenvoer, kiemzaad en wat groente en fruit; valkparkieten eten graag maïs, paprika, wortel en appel. Pelletvoer is een goed alternatief voor wie de vogel eraan kan laten wennen, omdat selectief eten dan niet mogelijk is.

Geef een sepiaschelp voor calcium en vers water dat dagelijks wordt ververst. Vermijd avocado, chocolade, ui, alcohol en zout. Wees ook zuinig met zonnebloempitten: valkparkieten zijn er dol op en eten anders weinig anders, met vervetting als gevolg.

Twee vogels, en waar het mis kan gaan

Valkparkieten zijn groepsvogels en doen het het beste met minstens twee dieren. Een enkele vogel kan bij zeer intensieve omgang wel gelukkig zijn, maar dat vraagt dat u een groot deel van de dag beschikbaar bent. Twee vogels van hetzelfde geslacht voorkomt broedgedrag; chronisch leggende vrouwtjes lopen een reëel risico op legnood en calciumtekort.

Verder komen bij deze soort vervetting, schimmelinfecties van de luchtwegen en zelfbeschadigend verenpikken voor. Dat laatste heeft bijna altijd een oorzaak in verveling, eenzaamheid of te weinig vliegen. Zoek bij twijfel een vogeldierenarts; de gemiddelde praktijk heeft weinig ervaring met papegaaiachtigen.

Voor wie is een valkparkiet geschikt

De valkparkiet past bij wie een aanhankelijke vogel wil die minder hard schreeuwt dan een echte papegaai en minder schel dan een grasparkiet. Ze zijn zachtaardig, laten zich goed hanteren en zitten graag op een schouder. Voor gezinnen met wat oudere kinderen zijn ze een goede keuze.

Ze passen niet bij wie het stof niet kan hebben, bij wie geen twee vogels wil houden of bij wie niet 20 jaar vooruit kan kijken. En ze passen niet in een huishouden waar de vogel de hele dag alleen in een kooi zou zitten: dat is voor een dier met dit karakter een leeg bestaan.