De grijze roodstaart: een papegaai die u kan overleven

De meest onderzochte vogel ter wereld

De grijze roodstaart komt uit de regenwouden van West- en Centraal-Afrika en geldt als een van de intelligentste vogels die er bestaan. Onderzoek met deze soort heeft laten zien dat ze woorden niet alleen nabootsen maar in de juiste context gebruiken, kleuren en vormen benoemen en eenvoudige aantallen begrijpen. Het cognitieve niveau wordt vaak vergeleken met dat van een peuter.

Dat is precies wat de soort zo aantrekkelijk maakt en tegelijk zo problematisch als huisdier. Een dier met dat vermogen verveelt zich in een kooi, en een verveelde grijze roodstaart ontwikkelt gedragsproblemen die zeer moeilijk om te keren zijn. De opvangcentra in Nederland zitten vol met papegaaien die om die reden zijn afgestaan.

Vijftig jaar en soms meer

Een grijze roodstaart wordt in gevangenschap vijftig tot zestig jaar oud. Dat is geen huisdier maar een levensbeslissing: wie er op zijn dertigste aan begint, moet regelen wie de vogel overneemt. Papegaaien worden vaak twee of drie keer in hun leven doorgegeven, en elke verhuizing is voor een dier dat zich sterk hecht ingrijpend.

De vogel is dertig tot vijfendertig centimeter lang en weegt vier- tot zeshonderd gram. Het verenkleed is grijs met lichte randen en een opvallend rode staart. Man en vrouw zijn uiterlijk niet te onderscheiden; dat gaat alleen met DNA-onderzoek.

CITES: papieren zijn verplicht

De grijze roodstaart staat sinds 2017 op Bijlage I van CITES, de zwaarste beschermingscategorie, omdat de wilde populatie door vangst voor de handel sterk is teruggelopen. Voor het houden, verkopen en kopen van een grijze roodstaart in de EU zijn daarom papieren verplicht.

Concreet betekent dat: de vogel moet gesloten geringd of gechipt zijn en er moet een geldig EU-certificaat bij zitten. Koop nooit een grijze roodstaart zonder die documenten, hoe aannemelijk het verhaal ook klinkt. U bent dan medeplichtig aan illegale handel, en bij controle kan het dier in beslag worden genomen. Vraag ook naar de herkomst: alleen in gevangenschap gefokte dieren zijn legaal verhandelbaar.

Ruimte, bezigheid en gezelschap

Een kooi is voor deze soort eigenlijk altijd te klein. Het minimum dat in de praktijk wordt aangehouden is een volière of een kamervolière van twee meter lang, en zelfs dan is dagelijks meerdere uren vrije vlucht noodzakelijk. Een grijze roodstaart die de hele dag op een stok zit, is een verveeld dier.

Minstens zo belangrijk is bezigheid. Ze hebben voedselpuzzels nodig, materiaal om te slopen — onbehandeld hout, karton, verse takken — en dagelijkse interactie. In het wild besteedt een papegaai het grootste deel van de dag aan het zoeken en bewerken van voedsel; als u dat in een half uur uit een bakje laat gebeuren, blijft er een gat van uren over. Twee vogels houden is beter dan één, mits ze elkaar accepteren, maar het vervangt de menselijke aandacht niet volledig als de vogel al op mensen is gericht.

Verenpikken en gedragsproblemen

Verenpikken is bij deze soort het meest voorkomende probleem: de vogel trekt zijn eigen veren uit, soms tot op de huid. De oorzaken zijn vrijwel altijd een combinatie van verveling, eenzaamheid, te weinig vliegen, te droge lucht en soms een medisch probleem. Zodra het gedrag eenmaal is ingesleten, is het zeer moeilijk te doorbreken, ook als de omstandigheden verbeteren.

Dat is de belangrijkste reden om de huisvesting van meet af aan goed te doen in plaats van te wachten tot het misgaat. Verder komt schreeuwen voor: een grijze roodstaart die aandacht wil, kan een volume produceren dat door muren heen gaat. En papegaaien kunnen selectief hechten aan één persoon en agressief worden tegen anderen in het huishouden, wat in een gezin lastig is.

Voeding en gezondheid

Een pelletvoer voor papegaaien vormt de beste basis, aangevuld met veel verse groente, fruit, noten en zaden in beperkte hoeveelheid. Een zaadmengsel alleen is ongeschikt: het is te vet en te arm aan vitamines, en grijze roodstaarten zijn bovendien gevoelig voor calciumtekort, dat spierzwakte en toevallen kan geven.

Veelvoorkomende problemen zijn aspergillose, een schimmelinfectie van de luchtwegen, vitamine A-tekort en de eerder genoemde calciumproblemen. Reken op een gespecialiseerde vogeldierenarts; een gemiddelde praktijk kan deze soort niet goed behandelen. De kosten zijn fors: de vogel zelf kost al snel duizend tot tweeduizend euro, een deugdelijke volière enkele duizenden, en het voer en de zorg lopen jaarlijks in de honderden euro's.

Voor wie is een grijze roodstaart geschikt

Voor vrijwel niemand die deze vraag voor het eerst stelt. Dit is geen instapvogel. Hij past bij iemand met ruime ervaring met papegaaiachtigen, met een kamer die als volière kan worden ingericht, met uren per dag beschikbaar en met een concreet plan voor de decennia na uw eigen situatieveranderingen.

Wie de aantrekkingskracht begrijpt maar de eisen niet kan waarmaken, kan overwegen vrijwilliger te worden bij een papegaaienopvang. Daar zijn altijd handen nodig, en het geeft binnen enkele maanden een eerlijk beeld van wat deze dieren vragen. Wilt u wel een papegaaiachtige in huis, kijk dan naar de valkparkiet, die veel van de charme heeft zonder de zwaarte.