De grijze roodstaart: een papegaai die u kan overleven

De grijze roodstaart is een van de intelligentste vogels die er bestaan, en juist daarom zelden een geschikt huisdier. Hij wordt 50 tot 60 jaar oud, staat op CITES Bijlage I — papieren zijn verplicht — en heeft een kamervolière plus meerdere uren vrije vlucht per dag nodig. Een verveelde grijze roodstaart gaat veren pikken, en dat gedrag is nauwelijks meer om te keren.

De meest onderzochte vogel ter wereld

De grijze roodstaart komt uit de regenwouden van West- en Centraal-Afrika en geldt als een van de intelligentste vogels die er bestaan. Onderzoek met deze soort heeft laten zien dat ze woorden niet alleen nabootsen maar in de juiste context gebruiken, kleuren en vormen benoemen en eenvoudige aantallen begrijpen. Het cognitieve niveau wordt vaak vergeleken met dat van een peuter.

Dat is precies wat de soort zo aantrekkelijk maakt en tegelijk zo problematisch als huisdier. Een dier met dat vermogen verveelt zich in een kooi, en een verveelde grijze roodstaart ontwikkelt gedragsproblemen die zeer moeilijk om te keren zijn. De opvangcentra in Nederland zitten vol met papegaaien die om die reden zijn afgestaan.

Congo of timneh: twee soorten onder één naam

Wat in Nederland grijze roodstaart heet, zijn sinds 2012 twee erkende soorten. De congo, Psittacus erithacus, is de bekendste: lichtgrijs, met een felrode staart en een geheel zwarte snavel, en met 30 tot 35 cm de grootste van de twee. De timneh, Psittacus timneh, is kleiner en donkerder grijs, heeft een dofrode tot kastanjebruine staart en een lichte, hoornkleurige bovensnavel.

Het verschil is niet alleen uiterlijk. Timnehs staan bekend als iets rustiger en minder schrikachtig, en ze beginnen doorgaans eerder te praten — vaak rond het eerste jaar, waar een congo er langer over doet. Hun woordenschat is niet kleiner. Voor wie ondanks alles een grijze roodstaart overweegt, is de timneh in de praktijk de minder gevoelige van de twee.

Beide soorten staan op Bijlage I van CITES en vragen dus dezelfde papieren. Let er bij de aankoop op dat de soortnaam op het certificaat overeenkomt met de vogel die u meekrijgt; door de late soortsplitsing staan op oudere documenten nog beide dieren als Psittacus erithacus vermeld.

50 jaar en soms meer

Een grijze roodstaart wordt in gevangenschap 50 tot 60 jaar oud. Dat is geen huisdier maar een levensbeslissing: wie er op zijn dertigste aan begint, moet regelen wie de vogel overneemt. Papegaaien worden vaak 2 of 3 keer in hun leven doorgegeven, en elke verhuizing is voor een dier dat zich sterk hecht ingrijpend.

De vogel is 30 tot 35 cm lang en weegt 400 tot 600 gram. Het verenkleed is grijs met lichte randen en een opvallend rode staart. Man en vrouw zijn uiterlijk niet te onderscheiden; dat gaat alleen met DNA-onderzoek.

Wat er met de vogel gebeurt als u er niet meer bent

Bij een dier dat 50 tot 60 jaar wordt, is de opvolging geen bijzaak. Papegaaien worden in de praktijk 2 of 3 keer doorgegeven, en elke overgang is voor een vogel die zich sterk aan één persoon hecht een breuk: schreeuwen, weigeren te eten en verenpikken komen na een verhuizing veel voor.

Regel het daarom vooraf, en schriftelijk. Leg vast wie de vogel overneemt en zorg dat die persoon de vogel al kent; een papegaai die af en toe bij iemand anders is geweest, verhuist beduidend beter. Zet in dezelfde regeling waar het CITES-certificaat, de ringgegevens en het dierenartsdossier liggen, want zonder papieren is de vogel voor de nieuwe houder juridisch een probleem. Reserveer ook geld: de jaarlijkse kosten lopen door en een gespecialiseerde vogeldierenarts is duur. Opvangcentra nemen een grijze roodstaart doorgaans wel aan, maar ze zitten vol, en dat is de reden om het niet op de opvang aan te laten komen.

Bijlage I: zonder papieren is het illegale handel

De grijze roodstaart staat sinds 2017 op Bijlage I van CITES, de zwaarste beschermingscategorie, omdat de wilde populatie door vangst voor de handel sterk is teruggelopen. Voor het houden, verkopen en kopen van een grijze roodstaart in de EU zijn daarom papieren verplicht.

Concreet betekent dat: de vogel moet gesloten geringd of gechipt zijn en er moet een geldig EU-certificaat bij zitten. Koop nooit een grijze roodstaart zonder die documenten, hoe aannemelijk het verhaal ook klinkt. U bent dan medeplichtig aan illegale handel, en bij controle kan het dier in beslag worden genomen. Vraag ook naar de herkomst: alleen in gevangenschap gefokte dieren zijn legaal verhandelbaar.

Ruimte, bezigheid en gezelschap

Een kooi is voor deze soort eigenlijk altijd te klein. Het minimum dat in de praktijk wordt aangehouden is een volière of een kamervolière van 2 meter lang, en zelfs dan is dagelijks meerdere uren vrije vlucht noodzakelijk. Een grijze roodstaart die de hele dag op een stok zit, is een verveeld dier.

Minstens zo belangrijk is bezigheid. Ze hebben voedselpuzzels nodig, materiaal om te slopen — onbehandeld hout, karton, verse takken — en dagelijkse interactie. In het wild besteedt een papegaai het grootste deel van de dag aan het zoeken en bewerken van voedsel; als u dat in een half uur uit een bakje laat gebeuren, blijft er een gat van uren over. Twee vogels houden is beter dan één, mits ze elkaar accepteren, maar het vervangt de menselijke aandacht niet volledig als de vogel al op mensen is gericht.

Verenpikken en gedragsproblemen

Verenpikken is bij deze soort het meest voorkomende probleem: de vogel trekt zijn eigen veren uit, soms tot op de huid. De oorzaken zijn vrijwel altijd een combinatie van verveling, eenzaamheid, te weinig vliegen, te droge lucht en soms een medisch probleem. Zodra het gedrag eenmaal is ingesleten, is het zeer moeilijk te doorbreken, ook als de omstandigheden verbeteren.

Dat is de belangrijkste reden om de huisvesting van meet af aan goed te doen in plaats van te wachten tot het misgaat. Verder komt schreeuwen voor: een grijze roodstaart die aandacht wil, kan een volume produceren dat door muren heen gaat. En papegaaien kunnen selectief hechten aan één persoon en agressief worden tegen anderen in het huishouden, wat in een gezin lastig is.

Pellets, calcium en de vogeldierenarts

Een pelletvoer voor papegaaien vormt de beste basis, aangevuld met veel verse groente, fruit, noten en zaden in beperkte hoeveelheid. Een zaadmengsel alleen is ongeschikt: het is te vet en te arm aan vitamines, en grijze roodstaarten zijn bovendien gevoelig voor calciumtekort, dat spierzwakte en toevallen kan geven.

Veelvoorkomende problemen zijn aspergillose, een schimmelinfectie van de luchtwegen, vitamine A-tekort en de eerder genoemde calciumproblemen. Reken op een gespecialiseerde vogeldierenarts; een gemiddelde praktijk kan deze soort niet goed behandelen. De kosten zijn fors: de vogel zelf kost al snel € 1.000 tot € 2.000, een deugdelijke volière enkele duizenden, en het voer en de zorg lopen jaarlijks in de honderden euro's.

Voor wie is een grijze roodstaart geschikt

Voor vrijwel niemand die deze vraag voor het eerst stelt. Dit is geen instapvogel. Hij past bij iemand met ruime ervaring met papegaaiachtigen, met een kamer die als volière kan worden ingericht, met uren per dag beschikbaar en met een concreet plan voor de decennia na uw eigen situatieveranderingen.

Wie de aantrekkingskracht begrijpt maar de eisen niet kan waarmaken, kan overwegen vrijwilliger te worden bij een papegaaienopvang. Daar zijn altijd handen nodig, en het geeft binnen enkele maanden een eerlijk beeld van wat deze dieren vragen. Wilt u wel een papegaaiachtige in huis, kijk dan naar de valkparkiet, die veel van de charme heeft zonder de zwaarte.