De tamme rat: het meest sociale knaagdier dat u in huis kunt halen

Slim, aanhankelijk en zwaar onderschat

De tamme rat is de gedomesticeerde bruine rat en wordt sinds de negentiende eeuw gehouden. Van alle knaagdieren is dit degene die het meest op de mens gericht is: ratten herkennen hun verzorger, komen als ze geroepen worden, leren trucjes en zoeken uit zichzelf lichamelijk contact. Wie ze eenmaal heeft gehouden, noemt ze zelden meer een knaagdier — het gedrag lijkt eerder op dat van een heel klein hondje.

De reputatie werkt tegen ze. Veel mensen associëren de rat met riolen en ziekte, terwijl de tamme rat een schoon dier is dat zich urenlang per dag poetst. Het grootste bezwaar in de praktijk is niet hygiëne maar iets anders: de korte levensduur.

Twee tot drie jaar, en dat is het pijnlijke punt

Een tamme rat wordt gemiddeld twee tot drie jaar oud. Voor een dier dat zo sterk hecht en zoveel persoonlijkheid heeft, is dat kort, en veel houders vinden dit het moeilijkste aspect van de soort. Bovendien komen tumoren bij ratten zo veel voor dat het laatste levensjaar vaak medisch belast is: bij vrouwtjes met name melkkliertumoren, bij beide seksen goedaardige en kwaadaardige gezwellen.

Mannetjes worden zo'n vierhonderd tot zeshonderd gram en zijn doorgaans rustiger en aanhankelijker; vrouwtjes blijven kleiner, rond de driehonderd gram, en zijn actiever en nieuwsgieriger. Beide kunnen goed, maar het verschil is groot genoeg om erover na te denken. Vrouwtjes steriliseren verlaagt het risico op melkkliertumoren aanzienlijk.

Nooit alleen: twee is het absolute minimum

Ratten leven in het wild in kolonies en zijn sociaal in de sterkst denkbare zin. Ze slapen op een hoop, poetsen elkaar en spelen stoeispelletjes. Een rat alleen houden is voor het dier ingrijpend, ook als u er zelf veel tijd aan besteedt: u bent er niet 's nachts, u poetst hem niet en u spreekt zijn taal niet.

Houd er dus minstens twee, van hetzelfde geslacht of gecastreerde mannetjes bij vrouwtjes. Drie of vier gaat vaak nog beter, omdat er dan bij overlijden van een dier altijd nog gezelschap overblijft. Nieuwe ratten introduceren gaat doorgaans makkelijker dan bij gerbils of hamsters, maar doe het wel op neutraal terrein en in stappen. Jonge dieren worden vrijwel altijd geaccepteerd.

Kooi: hoogte telt hier wel

Anders dan bij hamsters en gerbils is verticale ruimte bij ratten juist waardevol: ze klimmen graag en gebruiken elke verdieping. Een gangbare richtlijn is minimaal tachtig bij vijftig bij tachtig centimeter voor twee dieren, met meerdere niveaus, en groter is beter. Kies een kooi met een tralieafstand van hooguit anderhalve centimeter voor volwassen dieren.

Vul hem met hangmatten, touwen, kartonnen dozen, buizen en een stevig slaaphuisje. Ratten hebben veel afwisseling nodig; verander de inrichting regelmatig, want verveling is bij deze soort een reëel probleem. Vermijd kooien met gaasroosters als vloer: die veroorzaken zweren aan de voetzolen. Verder heeft een rat dagelijks vrije tijd buiten de kooi nodig, in een veilige, afgesloten ruimte.

Voeding en luchtwegen

Ratten zijn omnivoor en eten vrijwel alles, wat de kans op verkeerd voeren juist vergroot. Een goed rattenblok of een gebalanceerd mengsel vormt de basis, aangevuld met verse groente, wat fruit en af en toe een gekookt ei of stukje kip. Wees zuinig met vet en suiker; ratten worden makkelijk te zwaar en overgewicht verkort hun toch al korte leven.

Het grootste gezondheidsprobleem is de luchtweg. Vrijwel alle tamme ratten dragen de bacterie Mycoplasma pulmonis bij zich, die chronische luchtweginfecties veroorzaakt. Goede ventilatie, stofarme bodembedekking en het vermijden van ammoniakophoping — dus vaak genoeg schoonmaken — bepalen sterk hoe zwaar dat verloopt. Gebruik geen dennen- of cederkrullen: de vluchtige stoffen daarin verergeren luchtwegklachten.

Omgang en kosten

Ratten worden opvallend snel tam. Laat ze uit de hand eten, laat ze op uw arm klimmen en til ze op met de hand onder de borst, nooit bij de staart. Binnen enkele weken komen de meeste dieren uit zichzelf naar de kooideur zodra u de kamer binnenkomt.

De kosten zijn bescheiden: tien tot twintig euro per dier, twintig tot dertig euro per maand aan voer en bodembedekking voor twee dieren, en eenmalig honderd tot tweehonderd euro voor een goede kooi. De dierenartskosten zijn de onzekere factor, want luchtwegmedicatie en het verwijderen van tumoren komen bij deze soort regelmatig voor. Zoek vooraf een praktijk met knaagdierervaring.

Voor wie is een tamme rat geschikt

De tamme rat is de beste keuze voor wie een klein huisdier wil met veel interactie. Voor kinderen vanaf een jaar of acht zijn ratten uitstekend: ze bijten zelden, ze zijn robuuster dan hamsters en ze zoeken zelf contact. Ze zijn het meest actief in de avond, wat voor de meeste gezinnen goed uitkomt.

Het bezwaar is het einde. Twee tot drie jaar is kort, en de kans op tumoren in het laatste jaar is aanzienlijk. Wie daar tegenop ziet, kan beter een cavia of een gerbil nemen. Wie het accepteert, krijgt in ruil daarvoor waarschijnlijk het meest persoonlijke kleine huisdier dat er bestaat.