De cavia als huisdier: rustig, luidruchtig en afhankelijk van vitamine C

Een cavia is een kuddedier dat nooit alleen hoort te zitten, en hij is het enige gangbare knaagdier dat vitamine C niet zelf kan aanmaken: hij moet die volledig uit zijn voer halen. Reken verder op minstens 120 × 60 cm voor twee dieren, onbeperkt hooi, dagelijks vers groenvoer en een levensduur van 5 tot 8 jaar. Hij is luidruchtig, maar bijt vrijwel nooit.

Een Zuid-Amerikaans kuddedier met een luide stem

De cavia komt uit het Andesgebergte en wordt daar al meer dan 3.000 jaar gehouden, oorspronkelijk als voedseldier. Hij stamt af van wilde caviasoorten die in groepen op open, grazige hellingen leven en zich bij gevaar naar dekking haasten. Dat verklaart twee dingen die veel nieuwe houders opvalt: cavia's zijn opvallend spraakzaam en ze zijn schrikachtig bij plotselinge bewegingen van boven.

Het stemgeluid is een echt kenmerk van de soort. Een cavia piept, gorgelt, kirt en maakt een doordringend fluitgeluid als hij eten verwacht — vaak zodra hij de koelkast hoort. Wie een stil huisdier zoekt, moet dat meewegen. Daar staat tegenover dat cavia's zelden bijten, weinig springen en klimmen en daarmee een van de best hanteerbare knaagdieren zijn.

Piepen, gorgelen en klapperen: het geluid uitgelegd

Cavia's hebben voor een knaagdier een uitgebreid geluidsrepertoire, en de meeste geluiden zijn goed uit elkaar te houden zodra u weet waar u op let.

Het doordringende, hoge fluiten dat door het hele huis gaat, is bedelen: het is aangeleerd gedrag dat op de verzorger gericht is en dat u in het wild niet zo tegenkomt. Ze koppelen het aan geluiden die met eten samenhangen — een koelkastdeur, een ritselende zak — en niet aan honger. Een laag, rollend gorgelen dat u vooral bij mannetjes hoort, gaat samen met een wiegende gang om de heupen en is baltsgedrag; het wordt ook naar andere mannetjes en soms naar een hand gemaakt. Een kort, herhaald tokkend geluid tijdens het eten of het rondlopen is contactgeluid binnen de groep: de dieren houden er bij tegen elkaar waar iedereen zit.

Twee geluiden vragen actie. Snel klapperen met de tanden is een waarschuwing en betekent afstand houden; hoort u dat bij een nieuw koppel, scheid ze dan voordat het een gevecht wordt. En een aanhoudend, hoog piepen van een dier dat stil in een hoek zit en niet eet, is geen bedelen maar pijn — vaak blaasgruis of gebitsproblemen — en hoort dezelfde dag bij een dierenarts.

5 tot 8 jaar, en geen dier voor één seizoen

Cavia's worden 5 tot 8 jaar oud, wat aanzienlijk langer is dan hamsters of muizen. Dat maakt ze geschikter als gezinshuisdier, maar het betekent ook dat een cavia die op de zesde verjaardag van een kind in huis komt, er nog is als dat kind naar de middelbare school gaat. Neem die termijn serieus bij de aanschaf.

Een cavia is volgroeid rond 8 maanden en weegt dan 700 tot 1.100 gram. Er bestaan verschillende haartypen: de gladharige, de rozetcavia met haarwervels, de langharige peruaan en de ruwharige teddy. Langharige dieren vragen dagelijks borstelen en zijn daarmee duidelijk bewerkelijker; voor een gezin met kinderen is een kortharige cavia doorgaans de verstandigste keuze.

Vitamine C: het punt waarop het bij cavia's misgaat

Cavia's kunnen, net als mensen en anders dan vrijwel alle andere knaagdieren, zelf geen vitamine C aanmaken. Ze moeten het volledig uit hun voer halen, en een tekort leidt binnen weken tot scheurbuik: stroef lopen, pijnlijke gewrichten, slechte wondgenezing, ruw haarkleed en uiteindelijk de dood. Dit is de belangrijkste soortspecifieke eis en tegelijk de vaakst over het hoofd geziene.

De basis is onbeperkt hooi, aangevuld met dagelijks vers groenvoer dat rijk is aan vitamine C: paprika, bladgroenten, peterselie, witlof en beperkt fruit. Daarnaast een caviabrok met toegevoegde vitamine C, waarbij u op de houdbaarheidsdatum moet letten, want de vitamine breekt in opgeslagen voer snel af. Vitamine C in het drinkwater wordt afgeraden: het vervalt binnen uren en zorgt er bovendien voor dat sommige dieren minder gaan drinken. Konijnenvoer is voor cavia's ongeschikt omdat het deze vitamine niet bevat.

Ruimte: oppervlak telt, hoogte niet

De standaardkooien uit de winkel zijn voor cavia's vrijwel altijd te klein. Een gangbare richtlijn is minstens 120 × 60 cm voor twee dieren, en meer is aantoonbaar beter: cavia's die de ruimte hebben, rennen in korte sprintjes heen en weer, gedrag dat in een kleine kooi verdwijnt. Hoogte is minder belangrijk, want cavia's klimmen niet; oppervlak is wat telt.

Geef ze schuilplaatsen met twee openingen — een huisje met één uitgang voelt als een val — en een dikke laag hooi om in te wroeten. Bodembedekking van zacht materiaal zoals hennep- of vlasvezel werkt beter dan grof houtkrullen. Cavia's mogen bij goed weer in een ren op het gras, mits die is afgedekt tegen roofvogels en er schaduw is; ze verdragen hitte slecht en boven de 28 °C lopen ze snel een hitteberoerte op.

Nooit alleen, en welke combinaties werken

Een cavia alleen houden is in verschillende landen inmiddels verboden, en met reden: het zijn kuddedieren die vrijwel voortdurend contact met soortgenoten zoeken. Een enkele cavia wordt stiller, angstiger en minder actief. Twee is het minimum, drie of vier gaat vaak nog beter.

De rustigste combinatie is twee vrouwtjes, of een gecastreerd mannetje met een of meer vrouwtjes. Twee mannetjes kan, maar dan bij voorkeur broers die nooit gescheiden zijn geweest, met voldoende ruimte en dubbele voorzieningen. Combineer cavia's niet met konijnen: het konijn is sterker, schopt hard met de achterpoten en heeft een ander dieet. Voor de cavia betekent zo'n koppel bovendien nog steeds geen soortgenoot om mee te communiceren.

Blaasgruis, gebit en wat het kost

Naast vitamine C-gebrek zijn er drie problemen die veel voorkomen. Gebitsproblemen ontstaan bij te weinig hooi, precies zoals bij konijnen. Blaasgruis komt vaak voor, mede door calciumrijk voer en te weinig drinken. En ademhalingsinfecties verlopen bij cavia's snel; een dier dat piepend ademt of uit de neus loopt, moet dezelfde dag gezien worden. Cavia's verbergen ziekte lang, dus weeg ze wekelijks: gewichtsverlies is vaak het eerste signaal.

De kosten zijn overzichtelijk. Reken op € 15 tot € 30 per maand voor twee dieren aan hooi, groenvoer, brok en bodembedekking. Een deugdelijk verblijf kost eenmalig € 100 tot € 200. Dierenartskosten zijn doorgaans lager dan bij hond of kat, maar zoek wel een praktijk met knaagdierervaring, want narcose bij cavia's vraagt specifieke kennis.

Voor wie is een cavia geschikt

De cavia is een van de betere keuzes voor een gezin met kinderen vanaf een jaar of zes, mits een volwassene de eindverantwoordelijkheid houdt. Ze bijten zelden, zijn overdag actief — anders dan hamsters — en laten zich rustig op schoot houden als ze eraan gewend zijn. Ga daarbij wel op de grond zitten, zodat een dier dat springt niet valt.

Hij past minder goed bij wie stilte wil, bij wie maar één dier wil houden of bij wie weinig ruimte heeft. En hij past niet bij wie een dier zoekt dat vanzelf tam wordt: cavia's hebben weken van rustige gewenning nodig voordat ze uit de hand eten. Wie die tijd neemt, houdt er een opvallend communicatief dier aan over dat zijn verzorger duidelijk aan geluid en gedrag herkent.