De gerbil: een graver uit de woestijn die dag en nacht bezig is

Een steppedier dat leeft om te graven

De gerbil die als huisdier wordt gehouden, is vrijwel altijd de Mongoolse gerbil, afkomstig uit de droge steppen en halfwoestijnen van Mongolië en Noord-China. Daar leeft hij in familiegroepen in uitgebreide gangenstelsels met meerdere ingangen, slaapkamers en voorraadkamers. Dat graafgedrag is niet iets wat hij doet als hij zich verveelt: het is de kern van zijn bestaan.

De soort is pas sinds de jaren vijftig als huisdier in Europa. Wie een gerbil in een standaardkooi zet, ziet daardoor een dier dat urenlang in een hoek krabt of aan de tralies knaagt — geen ondeugd, maar een dier dat probeert te doen waar het voor gebouwd is. Geef hem een diepe laag bodembedekking en datzelfde dier legt binnen dagen een compleet gangenstelsel aan waar u eindeloos naar kunt kijken.

Drie tot vier jaar en overdag ook wakker

Gerbils worden drie tot vier jaar oud, wat langer is dan hamsters. Ze wegen zeventig tot honderdveertig gram en hebben een behaarde staart met een pluimpje aan het eind — een verschil met ratten en muizen dat meteen opvalt.

Een groot voordeel voor gezinnen is het activiteitspatroon. Gerbils zijn niet strikt nachtactief maar werken in korte cycli: een paar uur actief, dan slapen, dan weer actief, verspreid over het hele etmaal. U ziet ze dus ook overdag. Daarmee zijn ze veel geschikter voor kinderen dan hamsters, die bij daglicht vrijwel altijd slapen.

De graafbak in plaats van de kooi

De belangrijkste keuze is het verblijf. Een traditionele tralie-kooi werkt voor gerbils slecht, omdat de bodembedekking eruit valt zodra ze gaan graven. Wat wel werkt is een grote glazen of houten bak — een omgebouwd aquarium van minstens honderd liter, of een zelfbouwbak — met een gaasdeksel voor ventilatie en een bodemlaag van dertig tot veertig centimeter.

Meng die bodem: alleen los materiaal stort in. Een combinatie van bodembedekking met hooi en wat stro geeft de stevigheid die nodig is om gangen te laten staan. Verder een zandbak met chinchillazand om te rollen, kartonnen buizen om te knagen en een loopwiel met gesloten loopvlak van minimaal twintig centimeter. Kunststof huisjes zijn zinloos: die zijn binnen een week opgeknaagd.

Altijd met z'n tweeën, maar koppelen is een vak

Gerbils zijn uitgesproken sociaal en horen niet alleen te wonen. Een paar van hetzelfde geslacht is de gebruikelijke opzet, bij voorkeur twee dieren uit hetzelfde nest. Ze slapen tegen elkaar aan, poetsen elkaar en trommelen met hun achterpoten om te waarschuwen.

Het lastige is dat gerbils onderling zeer territoriaal kunnen worden. Sterft een van de twee, dan is een nieuwe metgezel niet zomaar toe te voegen: dat vraagt de zogenoemde split-cage-methode, waarbij de dieren wekenlang door een gaas gescheiden naast elkaar leven en dagelijks van kant wisselen. Slaat dat mis, dan volgt een gevecht dat binnen een minuut ernstig letsel oplevert. Wie geen zin heeft in dat proces, kan beter meteen twee jonge dieren samen nemen.

Voeding en het lage waterverbruik

Een gerbilmengsel van zaden, granen en gedroogde kruiden vormt de basis, aangevuld met een klein beetje verse groente en enkele keren per week een eiwitbron zoals een meelworm. Strooi het voer over de bak in plaats van het in een bakje te leggen: zoeken is voor een gerbil een dagvullende bezigheid en voorkomt verveling.

Als woestijndier heeft de gerbil een uitzonderlijk zuinige waterhuishouding. Hij drinkt weinig en produceert zeer geconcentreerde urine, waardoor een gerbilverblijf opvallend weinig ruikt — een van de aangenaamste eigenschappen van deze soort. Vers water moet er wel altijd zijn. Vermijd zonnebloempitten in ruime mate: gerbils eten die het liefst en worden er te vet van.

Gezondheid, staarten en kosten

Een aandachtspunt dat specifiek voor deze soort geldt: pak een gerbil nooit bij de staart. De huid van de staart laat los als afweermechanisme tegen roofdieren en groeit niet terug. Til hem op door hem in een kokertje te laten lopen of met twee handen om het lichaam.

Verder komen bij oudere gerbils gezwellen voor, met name aan de buikklier, en soms epilepsie-achtige aanvallen die meestal vanzelf overgaan. Overgroeide tanden zien we minder vaak dan bij konijnen, mits er genoeg te knagen is. De kosten zijn laag: tien tot vijftien euro per dier, en vijftien tot vijfentwintig euro per maand aan voer en bodembedekking voor twee dieren. Een deugdelijke graafbak vraagt eenmalig honderd tot tweehonderd euro of wat handigheid.

Voor wie is een gerbil geschikt

Gerbils zijn een van de beste keuzes voor wie een klein knaagdier wil dat overdag te zien is, weinig ruikt en fascinerend gedrag vertoont. Voor gezinnen met kinderen vanaf een jaar of zeven werken ze goed, mits het kind leert dat vasthouden voorzichtig gaat en dat de staart verboden terrein is.

Ze passen minder goed bij wie geen ruimte heeft voor een grote bak, want een gerbil in een gewone kooi is een ongelukkig dier. En houd rekening met het koppelprobleem: als een van de twee overlijdt, staat u voor de keuze tussen een tijdrovende hersocialisatie of een alleen achterblijvend dier. Dat is bij deze soort het lastigste punt.