Het konijn als huisdier: geen kooidier, maar een gezelschapsdier

Een prooidier dat oud wordt en veel ruimte nodig heeft

Het konijn is het huisdier waarover de meeste hardnekkige misverstanden bestaan. Het beeld van een dier dat in een hokje van tachtig centimeter aan het eind van de tuin zijn leven doorbrengt, klopt niet met wat een konijn werkelijk is: een sociaal, actief prooidier dat in het wild in groepen leeft, kilometers per etmaal aflegt en voortdurend graaft.

Een goed verzorgd konijn wordt acht tot twaalf jaar oud, en dat is voor veel mensen een verrassing. Het is dus geen dier voor één kinderjaar maar een verplichting die langer duurt dan de gemiddelde hond van een groot ras. Konijnen zijn bovendien uitgesproken prooidieren: opgepakt worden gaat tegen hun instinct in, en dat verklaart waarom veel konijnen die als kinderdier zijn aangeschaft na verloop van tijd schuw of bijterig worden.

Ruimte: minimaal vier vierkante meter, dag en nacht toegankelijk

De gangbare richtlijn in Nederland gaat uit van minstens vier vierkante meter permanent toegankelijke ruimte voor twee konijnen, met een hoogte waarin het dier rechtop kan zitten zonder de oren te stoten. Belangrijker dan het exacte getal is dat die ruimte altijd open is: een ren die enkele uren per dag opengaat, werkt niet, omdat konijnen vooral in de schemering en 's nachts actief zijn.

In de praktijk kiezen veel houders voor een grote buitenren met een geïsoleerd nachthok, of voor een binnenkonijn met vrije loop in een konijnveilig gemaakte kamer. Beide kan. Buiten hebben ze wind- en regenvrije beschutting nodig, schaduw in de zomer en bescherming tegen roofdieren; konijnen sterven regelmatig van schrik door een vos of marter die niet eens binnen kan komen. Binnen moet u snoeren wegwerken en plinten beschermen, want knagen is geen ondeugd maar noodzaak.

Hooi is geen bijgerecht maar het hoofdvoedsel

De meest gemaakte voedingsfout is te veel brok en te weinig hooi. Een konijn hoort onbeperkt vers, geurig hooi te hebben, en dat moet ongeveer tachtig procent van de dagelijkse voeropname vormen. Daarnaast dagelijks een ruime portie groenvoer — kruiden, bladgroenten, wortelloof — en hooguit een klein handje brok. Muesli met gekleurde stukjes is ongeschikt: konijnen eten daar selectief de zoete delen uit en laten de vezelrijke rest liggen.

Dat vezelaandeel is geen kwestie van smaak maar van anatomie. De kiezen van een konijn groeien levenslang door en worden alleen voldoende afgesleten door de zijwaartse maalbeweging waarmee hooi wordt gekauwd. Krijgt het dier te weinig hooi, dan ontstaan scherpe punten op de kiezen die in wang en tong snijden. Gebitsproblemen zijn bij konijnen de meest voorkomende reden voor een bezoek aan de dierenarts, en ze zijn vrijwel altijd terug te voeren op het menu.

Nooit alleen: konijnen zijn groepsdieren

Een konijn alleen houden is een van de ingrijpendste dingen die u het dier kunt aandoen. Konijnen poetsen elkaar, slapen tegen elkaar aan en houden samen de wacht. Een solitair konijn is chronisch waakzamer, vertoont vaker stereotiep gedrag en is moeilijker te hanteren. Een mens is geen vervanging: u slaapt niet in de ren en u bent er niet als het schemert.

De beste combinatie is een gecastreerd mannetje met een gesteriliseerd vrouwtje. Twee dieren van hetzelfde geslacht kan, maar geeft vaker conflicten. Koppelen doet u op neutraal terrein, in kleine stappen en met geduld; het kan dagen tot weken duren. Een cavia is uitdrukkelijk geen goed gezelschap voor een konijn: de dieren spreken een andere lichaamstaal, hebben andere voedingsbehoeften en het konijn is doorgaans de sterkere partij.

Gezondheid: een spijsvertering die niet stil mag vallen

Bij konijnen geldt een regel die bij weinig andere huisdieren zo hard is: een konijn dat niet eet en geen keutels produceert, is een spoedgeval. De darmen moeten continu in beweging blijven, en als die beweging stilvalt — bij konijnen bekend als gastro-intestinale stase — is dat binnen een dag levensbedreigend. Merkt u dat uw konijn twaalf uur niets heeft gegeten of geen keutels heeft gemaakt, ga dan meteen naar de dierenarts.

Verder is enten noodzakelijk. Myxomatose en de twee varianten van RHD zijn virusziekten die vrijwel altijd dodelijk zijn en die ook binnenkonijnen kunnen treffen, want ze worden onder meer door insecten overgebracht. In de zomer speelt ook myiasis: vliegen leggen eitjes bij een vuil achterwerk en de maden vreten zich in de huid. Controleer daarom in warme maanden dagelijks de achterkant van uw dier.

Kosten en omgang

Reken voor twee konijnen op ruwweg twintig tot veertig euro per maand aan hooi, groenvoer, brok en bodembedekking. De grote posten liggen aan het begin en aan het eind: een deugdelijke ren met nachthok kost enkele honderden euro's, castratie en sterilisatie samen doorgaans twee- tot driehonderd, en de jaarlijkse enting daarbovenop. Gebitsbehandelingen onder narcose zijn een terugkerende kostenpost bij dieren die eerder verkeerd gevoerd zijn.

In de omgang loont het om het initiatief bij het dier te laten. Ga op de grond zitten en wacht; een konijn dat zelf komt, wordt tam. Optillen doet u alleen als het moet en altijd met steun onder het achterlijf, want een konijn dat zich met kracht afzet, kan zijn eigen rug breken. Kinderen kunnen prima met konijnen omgaan, maar dan door ernaast te zitten en te voeren, niet door ze rond te dragen.

Voor wie is een konijn geschikt

Een konijn past bij iemand die ruimte heeft, die twee dieren wil houden en die het aangenaam vindt om een dier te observeren in plaats van te knuffelen. Het past niet bij wie een klein, goedkoop kinderhuisdier zoekt dat in een hok past — dat konijn bestaat niet. Het past ook niet bij wie geen dierenarts met konijnenervaring in de buurt heeft, want konijnen zijn gevoelige patiënten en veel praktijken zijn vooral op hond en kat ingesteld.

Wie de ruimte en de bereidheid wel heeft, krijgt er een verrassend expressief dier voor terug. Konijnen hebben duidelijke voorkeuren, herkennen hun verzorger, spelen met kartonnen dozen en laten met een sprong in de lucht — een binky — merken wanneer het goed zit.