De neontetra: een scholenvis die met te weinig soortgenoten ongelukkig is

Een neontetra is een scholenvis, en dat is geen bijzonderheid maar de kern van de verzorging. Met vier of vijf dieren ziet u een bleke vis die zich verstopt; met 15 tot 20 in een beplante bak van 60 liter of meer ziet u waarvoor u hem gekocht heeft. Daarnaast wil hij zacht, licht zuur water van 22 tot 26 °C en fijn voer dat in de middelste waterlaag blijft hangen.

Uit de zwarte wateren van de Amazone

De neontetra komt uit de bovenloop van de Amazone, uit beschaduwde beken met zeer zacht, zuur water dat door rottend blad theekleurig is geworden. Dat is een heel ander milieu dan de heldere, harde bak waarin de soort meestal terechtkomt, en het verklaart een deel van de problemen die houders ermee hebben.

De vis wordt 3 tot 4 cm en heeft een lichtgevende blauwe lengtestreep met een rood achterlijf. Die kleur is geen pigment maar structuurkleur: microscopische kristallen die licht breken. Daardoor kan de streep 's nachts of bij stress vrijwel verdwijnen, wat nieuwe houders soms doet denken dat de vis ziek is. Een neon die 's ochtends bleek is en overdag weer oplicht, is gewoon wakker geworden.

Neon of kardinaaltetra: het verschil dat in de bak uitmaakt

In dezelfde winkelbak liggen vaak twee vissen die op elkaar lijken: de neontetra, Paracheirodon innesi, en de kardinaaltetra, Paracheirodon axelrodi. Het verschil is met één blik te zien. Bij de neon loopt het rood alleen over de achterste helft van het lichaam; bij de kardinaaltetra loopt het van achter de kieuwen door tot aan de staart. De kardinaal wordt bovendien iets groter, tot ongeveer 5 cm.

Dat verschil is niet alleen cosmetisch. De kardinaaltetra komt uit nog zachter en zuurder water, wil eerder 26 dan 22 °C en verdraagt hard leidingwater slechter. Een aanzienlijk deel van de kardinaaltetra's in de handel is daarbij nog altijd wildvangst uit het stroomgebied van de Rio Negro, terwijl de neontetra vrijwel volledig uit kweek komt. Wildvangdieren vragen een langere en zorgvuldiger gewenning, maar zijn daarna vaak sterker dan vis uit massakweek. Wie zacht water kan maken en iets warmer stookt, kan aan kardinalen beginnen; wie met gemiddeld Nederlands leidingwater start, komt met de gewone neontetra verder.

3 tot 5 jaar

Een neontetra wordt 3 tot 5 jaar oud in een goed aquarium, soms wat langer. In de praktijk halen veel dieren dat niet, en de oorzaak ligt bijna altijd in de eerste weken: vissen uit massakweek in Azië zijn vaak verzwakt en de overgang naar een nieuwe bak is een schok.

Wat helpt is nieuwe vissen langzaam laten wennen — een half uur druppelsgewijs bakwater bij het transportwater doen — en ze eerst 2 tot 3 weken in quarantaine houden. Koop ook liever bij een winkel die de vissen zelf al enkele weken in huis heeft, zodat de zwakste dieren er al uit zijn.

Een school, en dan echt een school

Dit is het punt waarop het vaakst misgaat. Neontetra's zijn scholenvissen en horen met minstens tien bij elkaar, en liever vijftien tot twintig. Met vier of vijf vissen ziet u niet het gedrag waarvoor u ze gekocht heeft: ze verstoppen zich, zwemmen niet in formatie en zijn bleek. Een grote school in een goed beplante bak is daarentegen een van de mooiste beelden in de aquariumhobby.

Daar is ruimte voor nodig: reken op minstens 60 liter voor tien vissen en 100 liter of meer voor een grotere school. De vis is klein, maar het gaat om zwemlengte. Een lange, lage bak past beter bij deze soort dan een hoge kubus.

Water en inrichting

Neontetra's willen zacht, licht zuur water: een pH tussen 5,5 en 7,0 en een lage hardheid. In grote delen van Nederland is het leidingwater daarvoor te hard, en dan is bijmengen met osmosewater of het gebruik van een turfilter of elzenproppen een oplossing. Ze overleven in harder water wel, maar ze leven er korter en kweken doet u er niet in.

De temperatuur ligt tussen 22 en 26 °C. Richt de bak dicht beplant in met open zwemruimte in het midden, drijfplanten om het licht te temperen en een donkere bodem: neons laten hun kleur het best zien in een schemerige bak. Wekelijks 20 tot 30% verversen, en laat de bak 4 tot 6 weken inlopen voordat de vissen erin gaan.

Water zachter maken zonder osmose-installatie

Osmosewater is de betrouwbaarste manier om de hardheid omlaag te brengen, maar niet de enige. Regenwater bijmengen werkt ook, mits het van een schoon dak komt en niet van bitumen, zink of koper. Filteren over turf verlaagt de hardheid eveneens. Elzenproppen en catappabladeren doen iets anders: die verlagen de pH in hard water nauwelijks, maar geven humus- en looistoffen af die het water theekleurig maken en die de omstandigheden benaderen waarin de soort in het wild leeft.

Werk daarbij in stappen. Neontetra's verdragen een lage hardheid goed maar een snelle verandering slecht. Vervang bij het verzachten niet meer dan 20 tot 30% per keer en meet de hardheid of de geleidbaarheid voor en na. Een bak die stabiel op een matige hardheid blijft staan is voor deze vis beter dan een bak waarin de waarden elke week een andere kant op gaan. Dat is ook de reden om pas aan zachter water te beginnen als de bak volledig is ingelopen: een jong filter reageert slecht op ingrepen.

Een klein bekje vraagt fijn voer

Neontetra's hebben kleine bekjes en kunnen grof voer niet aan. Geef fijn vlokvoer of kleine korrels als basis, aangevuld met ontdooide of levende artemia, cyclops en fijne muggenlarven. Variatie is belangrijk voor de kleur.

Voer 1 tot 2 keer per dag een kleine hoeveelheid die binnen een minuut op is. Ze eten in de middelste waterlaag en pikken zelden van de bodem; wat naar beneden zakt, blijft liggen en vervuilt. Een paar corydoras op de bodem lossen dat op en zijn bovendien goed gezelschap voor deze soort.

Gezelschap en de neonziekte

Combineer neontetra's met kleine, vreedzame soorten: corydoras, kleine meervallen, guppy's, andere kleine tetra's en dwerggarnalen — al kunnen zeer kleine garnalenjongen worden opgegeten. Vermijd alles wat groot genoeg is om ze in de bek te krijgen; een neon van 3 cm is voor veel middelgrote vissen simpelweg voer.

De bekendste kwaal heet niet voor niets neonziekte: een parasitaire infectie die de spieren aantast en zich uit als een bleke plek langs de rug, een kromme rug en afzonderend gedrag. Er is geen betrouwbare behandeling, dus een aangetast dier moet weggenomen worden om besmetting van de school te voorkomen. Dit is de belangrijkste reden om nieuwe vissen altijd eerst in quarantaine te zetten.

Voor wie is een neontetra geschikt

De neontetra past bij wie een beplant aquarium van 60 liter of meer heeft, bereid is een echte school van tien of meer te houden en het water zacht kan krijgen of houden. Dan is het een prachtige, vreedzame en relatief onderhoudsarme vis.

Hij past niet in een kleine bak, niet in een groepje van vier, en niet bij wie hard leidingwater heeft en daar niets aan wil doen. Wie in hard water wil beginnen, komt bij guppy's beter uit; die voelen zich daar juist thuis.