De guppy: kleurrijk, makkelijk en voor u het weet met honderden

De guppy is de vis waarmee de meeste mensen beginnen, en dat is terecht: hij verdraagt een breed bereik aan waterwaarden, blijft klein en is in de mannelijke vorm uitbundig gekleurd. Het addertje zit in de voortplanting. Guppy's baren levende jongen, 20 tot 100 per worp, en een vrouwtje kan na één paring maandenlang blijven werpen. Wie alleen mannetjes houdt, heeft de kleur zonder het rekenwerk.

De klassieke beginnersvis

De guppy komt oorspronkelijk uit Noord-Zuid-Amerika en het Caribisch gebied, waar hij in ondiepe, warme beken en sloten leeft. Hij is verspreid over de hele wereld omdat hij is uitgezet voor muggenbestrijding, en hij is een van de meest gehouden aquariumvissen ter wereld.

De populariteit heeft twee redenen. Ten eerste zijn mannetjes buitengewoon kleurrijk, met staartvinnen in alle denkbare kleuren en patronen, terwijl vrouwtjes groter maar effener zijn. Ten tweede is de soort opvallend verdraagzaam: guppy's accepteren een breed bereik aan waterwaarden en temperaturen, en dat maakt ze geschikt voor wie begint. Ze zijn niet onverwoestbaar — dat is geen enkele vis — maar ze vergeven meer dan de meeste soorten.

1 tot 3 jaar

Guppy's leven kort: 1 tot 3 jaar is normaal, waarbij vrouwtjes gemiddeld iets langer leven dan mannetjes. Ze worden 3 tot 6 cm, waarbij vrouwtjes duidelijk groter zijn.

Die korte levensduur hangt samen met hoe snel ze volwassen worden: een jonge guppy kan al na 2 tot 3 maanden zelf jongen krijgen. In combinatie met de manier waarop ze zich voortplanten, is dat het punt waarop nieuwe houders overvallen worden.

Levendbarend, en dat gaat hard

Guppy's leggen geen eieren maar baren levende jongen, twintig tot honderd per worp, en een vrouwtje kan elke 4 weken werpen. Bovendien slaat een vrouwtje sperma op en kan ze na één paring nog maanden bevruchte worpen krijgen. Een enkel drachtig vrouwtje uit de winkel levert dus binnen een half jaar tientallen tot honderden vissen op.

De praktische oplossing is: houd alleen mannetjes. Dat is bovendien de kleurrijkste optie, want de mannen dragen de kleur. Wilt u toch beide, houd dan één man op twee tot drie vrouwtjes, want een enkele vrouw wordt door de constante paringsdrang van de mannen letterlijk afgemat. En bedenk vooraf wat u met de jongen doet: veel aquariumwinkels nemen ze niet terug.

Bak en waterwaarden

Guppy's zijn klein maar hebben zwemruimte nodig; reken op minstens 60 liter voor een groepje van zes tot tien. Ze houden van dicht beplante bakken met open zwemruimte in het midden en drijfplanten aan de oppervlakte.

Qua water zijn ze het gelukkigst in vrij hard, licht basisch water met een pH tussen 7,0 en 8,0 — Nederlands leidingwater is in veel regio's precies goed. De temperatuur mag tussen 22 en 28 °C liggen; rond de 24 °C is prettig. Aan de onderkant van dat bereik leven ze langer, aan de bovenkant sneller. Een filter en wekelijks 20 tot 30% waterverversing horen erbij, en laat de bak 4 tot 6 weken inlopen voordat er vis in gaat.

Vlokken, artemia en apart voer voor de jongen

Guppy's zijn omnivoor en eten vrijwel alles. Een goed vlokvoer als basis, aangevuld met ontdooide artemia, muggenlarven, cyclops en af en toe wat plantaardig voer of een stukje geblancheerde courgette. Variatie houdt de kleur mooi en de vissen gezond.

Voer 1 tot 2 keer per dag een hoeveelheid die binnen een minuut op is. Overvoeren is bij kleine bakken de belangrijkste oorzaak van slechte waterwaarden. Jonge guppy's hebben vaker en fijner voer nodig; die groeien op fijngewreven vlokvoer en pas uitgekomen artemia.

Wie erbij kan, en wat er misgaat

Guppy's zijn vreedzaam en passen bij de meeste kleine, rustige vissen: neontetra's, corydoras, kleine meervallen. Vermijd vissen die aan lange vinnen knabbelen, zoals sommige barbelen, en vermijd grotere roofvissen. Met een kempvis gaat het vaak mis: die ziet de kleurrijke staart van een guppy als een concurrent.

Veelvoorkomende problemen zijn witte stip, vinrot en fluweelziekte, meestal na een temperatuurschommeling of een slechte waterkwaliteit. Guppy's uit massakweek zijn de laatste jaren gevoeliger geworden; koop bij voorkeur bij een kweker of een winkel met eigen kweek, en zet nieuwe vissen 2 tot 3 weken in quarantaine voordat ze bij de rest gaan.

Endler of guppy: wat er in de winkelbak door elkaar loopt

Naast de guppy ligt vaak de endler, Poecilia wingei, een verwante dwergvorm uit Venezuela. Endlers blijven kleiner, hebben kortere vinnen en zijn feller en grover getekend. De twee kruisen probleemloos en de nakomelingen zijn onderling weer vruchtbaar. Wie ze bij elkaar zet, houdt binnen enkele generaties geen van beide zuiver over. Voor de dieren is dat geen probleem, voor wie een herkenbare lijn wil wel, en de handel is er inmiddels zo door vermengd dat een vis die als endler verkocht wordt vaak al een kruising is. Wilt u zeker zijn, koop dan bij een hobbykweker die de lijn apart houdt.

Let daarnaast op de herkomst. De guppy is decennialang doorgefokt op vinlengte en kleur, in kwekerijen die met grote aantallen en met preventieve medicatie werken. Die dieren komen thuis in schoon water zonder medicijnen terecht en gaan alsnog dood, wat de koper voor een raadsel stelt: het water klopt en de vis sterft toch. Vissen van een hobbykweker of van een winkel met eigen kweek zijn doorgaans korter van vin, minder extreem gekleurd en aanzienlijk sterker. Vraag ernaar voordat u koopt; het scheelt meer dan welke waterbehandeling ook.

De bak opzetten en het inloopprobleem

De meeste guppy's die binnen 2 weken sterven, zijn niet ziek gekocht maar in een bak gezet die nog niet klaar was. Een nieuw aquarium moet 4 tot 6 weken inlopen: in die tijd vormt zich in het filter de bacteriecultuur die ammoniak omzet in nitriet en vervolgens in het veel minder giftige nitraat. Zonder die cultuur loopt het ammoniakgehalte binnen dagen op tot waarden die de kieuwen verbranden.

Meet daarom voordat u vissen koopt. Pas als ammoniak en nitriet allebei nul zijn en er nitraat meetbaar is, is de bak bewoonbaar. Wie sneller wil, kan filtermateriaal of een deel van het filtersubstraat uit een bestaande gezonde bak overnemen; dat verkort het proces tot enkele dagen. Zet daarna niet alle vissen in één keer in, maar begin met een klein groepje, zodat het filter kan meegroeien met de belasting.

Voor wie is een guppy geschikt

De guppy is een van de beste vissen om mee te beginnen: kleurrijk, verdraagzaam en goedkoop. Voor een gezinsaquarium van 60 tot 100 liter is een groepje mannetjes een aantrekkelijke en probleemloze bezetting.

Hij past minder goed bij wie geen zin heeft in de voortplantingsvraag. Wie mannetjes en vrouwtjes mengt, moet vooraf weten wat er met de jongen gebeurt, en dat is voor veel mensen het punt waar het plezier omslaat. Houd het simpel: alleen mannen, en u heeft er jarenlang genoegen van.