Kippen houden in de tuin: eieren, ruimte en de regels

Voor kippen in de tuin heeft u minstens 1 m² ren per kip nodig, een vossenbestendige omheining en een droog nachthok. Reken op 250 tot 300 eieren in het eerste jaar bij een legras, daarna elk jaar ongeveer 20% minder. Twee dingen worden vaak over het hoofd gezien: keukenresten voeren is in de EU verboden, ook voor hobbykippen, en wie pluimvee houdt moet zich melden bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Het meest gehouden landbouwhuisdier ter wereld

De kip stamt af van het bankivahoen uit Zuidoost-Azië en wordt al ruim 4.000 jaar door de mens gehouden. In Nederland is het houden van een paar kippen in de tuin de laatste jaren sterk toegenomen, en dat is niet zonder reden: kippen zijn goedkoop in onderhoud, ze geven eieren, ze eten keukenresten en ze zijn opvallend vermakelijk om naar te kijken.

Wat mensen vaak verrast is dat kippen echte persoonlijkheden hebben. Ze herkennen individuele mensen, hebben een duidelijke rangorde onderling — de pikorde is geen beeldspraak — en ze zijn nieuwsgierig. Een kip die eenmaal gewend is, komt bij de achterdeur staan wachten. Wat ze niet zijn: schoon. Kippen scharrelen, krabben en poepen overal, en een gazon waar kippen vrij op lopen, is binnen een seizoen kaal.

5 tot 8 jaar, maar leggen doen ze korter

Een kip wordt 5 tot 8 jaar oud, en soms tien. De leg is echter een ander verhaal. Een jonge hen begint rond 5 tot 6 maanden en legt in haar eerste jaar het meest: bij een goede legras 250 tot 300 eieren. Daarna daalt de productie elk jaar met ongeveer 20%, en na 3 tot 4 jaar legt ze nog maar weinig.

Dat is een punt om vooraf over na te denken. Kippen die niet meer leggen, leven vaak nog jaren door, en de vraag wat u daarmee doet, hoort bij de beslissing. Wie alleen eieren wil, kiest een legras zoals de bruine hybride; wie kippen vooral leuk vindt, kan beter een robuust erfras of een krielras nemen, dat minder legt maar langer meegaat en minder gezondheidsproblemen kent.

De rui: de weken waarin er geen ei komt

Ergens in de nazomer of de herfst stopt de leg vrij plotseling en ligt de tuin vol veren. Dat is de jaarlijkse rui, en het is voor veel eerste-jaars houders een schrikmoment: de kippen zien er kaal en haveloos uit, sommige met bloot vel op hals en rug, en ze zijn stiller dan anders.

Het is normaal. Een kip vernieuwt in 6 tot 12 weken haar hele verenkleed, en dat kost zoveel eiwit en energie dat de leg vrijwel stilvalt. Hoe langer een kip nodig heeft, hoe minder productief ze doorgaans is: goede legsters ruien snel en slordig, minder productieve dieren doen er langer over en zien er netter uit. Oudere kippen ruien vaak grondiger dan jonge, en hennen van het eerste jaar slaan de rui soms helemaal over.

Wat helpt: extra eiwit in die periode, bijvoorbeeld door tijdelijk een opfokvoer bij te voeren, en rust. Nieuwe veren zitten vol bloedvaten en zijn pijnlijk, dus pak een ruiende kip zo min mogelijk op en voeg in die weken geen nieuwe dieren aan de groep toe. Wat níét normaal is: kale plekken alleen op de rug of rond de staart terwijl de rest van het verenkleed intact is. Dat is meestal pikkerij of een te actieve haan, en geen rui.

Hok, ren en ruimte

De vuistregel is minstens één vierkante meter ren per kip en liever meer, met daarnaast een nachthok waar ze veilig kunnen slapen. In het hok heeft elke kip ongeveer 20 tot 25 cm zitstok nodig, en er is 1 legnest per 3 tot 4 kippen genoeg — ze gebruiken toch allemaal het meest populaire nest.

Het hok moet droog en goed geventileerd zijn maar tochtvrij, want vochtige lucht is de belangrijkste oorzaak van luchtwegproblemen. Belangrijk: een kippenren moet werkelijk vossenbestendig zijn. Gebruik stevig gaas — geen kippengaas, dat een vos zo doorbijt — met een maaswijdte van hooguit 2 cm, graaf het minstens 30 cm in of leg het als een schort naar buiten toe, en sluit de kippen elke avond op. Een vos die binnenkomt, laat zelden een kip in leven.

Legmeel, grit en waarom etensresten niet mogen

Een legmeel of legkorrel vormt de basis en bevat alles wat een leggende kip nodig heeft, inclusief de calcium voor de eierschaal. Daarnaast graan als aanvulling, vers groenvoer en wat ze zelf in de ren vinden aan insecten en wormen. Reken op ongeveer 120 gram voer per kip per dag.

Hier is een regel die veel mensen niet kennen: in de EU is het verboden om keukenafval en etensresten aan landbouwhuisdieren te voeren, en kippen vallen daaronder, ook als u ze in de achtertuin houdt. Dat geldt voor alles wat uit uw keuken komt, ook plantaardig, omdat kruisbesmetting met dierlijke producten niet uit te sluiten is. Groente rechtstreeks uit de moestuin mag wel. Verder horen grit en maagkiezel altijd beschikbaar te zijn, en schoon drinkwater dagelijks.

Een haan: wel of niet

Voor eieren heeft u geen haan nodig; een hen legt ook zonder. Een haan is nodig als u kuikens wilt, en hij bewaakt de groep. Daar staat tegenover dat hij kraait, en niet alleen bij zonsopgang: een haan kraait de hele dag door, tot 100 keer. In een dichtbebouwde omgeving leidt dat vrijwel altijd tot klachten van de buren, en veel gemeenten hebben er regels over.

Veel gemeenten stellen ook eisen aan het aantal dieren, de afstand tot de erfgrens en de plaatsing van het hok in relatie tot het bestemmingsplan. Kijk dat na voordat u begint. Verder geldt sinds enkele jaren een registratieplicht: iedereen die kippen houdt, ook hobbymatig en ook maar drie, moet zich melden bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Dat is nodig om bij een uitbraak van vogelgriep snel te kunnen handelen.

Bloedluis, wormen en de ophokplicht

De meest voorkomende problemen zijn bloedluis, een nachtactieve mijt die zich overdag in kieren van het hok verstopt en de kippen 's nachts leegzuigt, en wormen. Bloedluis bestrijdt u door het hok kaal te maken en te behandelen, niet alleen de kippen; controleer 's avonds met een zaklamp onder de zitstokken. Verder komen luchtweginfecties voor, en bij hoogproductieve legrassen legnood en eileiderontsteking.

Bij vogelgriep kan een landelijke ophokplicht worden ingesteld. Dan moeten ook hobbykippen binnen of onder een afdak blijven. Zorg dat u daar een oplossing voor heeft voordat het zover is: een overkapte ren of een deel van het hok dat afgesloten kan worden.

Voor wie zijn kippen geschikt

Kippen passen bij wie een tuin heeft die een deel kaal mag worden, die elke dag even naar buiten kan om te voeren en op te sluiten, en die het niet erg vindt dat er af en toe iets misgaat met de buren of de vos. Ze zijn goedkoop, geven eieren en zijn voor kinderen een uitstekende manier om met dieren te leren omgaan.

Ze passen niet bij wie een strak gazon wil, bij wie geen vossenbestendige ren kan bouwen, of bij wie regelmatig lang van huis is: kippen moeten elke avond opgesloten en elke ochtend uitgelaten worden. Houd er ook minstens drie, want kippen zijn groepsdieren en een enkele kip is ongelukkig.