De shetlandpony: klein van stuk, maar een volwaardig paard om te verzorgen

Een shetlandpony is klein maar een volwaardig paard om te verzorgen: hoefsmid elke 6 tot 8 weken, tandcontrole, ontworming, vaccinatie en minstens twee dieren, want alleen staan gaat niet. De kern van goede verzorging is hem slank houden. Gefokt op schraal eilandgras wordt hij op een Nederlandse weide binnen een seizoen te dik, en hoefbevangenheid is bij dit ras de belangrijkste reden voor blijvende invaliditeit.

Een pony van de Shetlandeilanden

De shetlandpony komt van de Shetlandeilanden ten noorden van Schotland, waar het klimaat guur is en het voedsel schaars. Hij is daar gefokt als werkpony: sterk, taai en zuinig. Met een schofthoogte tot ongeveer 107 cm is het het kleinste ponyras dat gangbaar in Nederland gehouden wordt, en naar verhouding tot zijn formaat is hij het sterkste paardachtige dat er bestaat.

Dat harde verleden bepaalt het grootste probleem in de Nederlandse praktijk. Een dier dat is aangepast aan schraal eilandgras staat hier op vette weiden vol suikerrijk gras, en dat gaat mis. Een shetlander is binnen een seizoen te dik, en overgewicht bij pony's is geen cosmetisch probleem maar levensbedreigend.

20 tot 30 jaar

Een shetlandpony wordt 20 tot 30 jaar oud, en soms nog ouder. Dat is een verplichting die met een hond of kat niet te vergelijken is: wie er op zijn veertigste een koopt, verzorgt hem tot in zijn zestiger of zeventiger jaren.

Zoals alle paardachtigen is de shetlander een kuddedier en hij hoort niet alleen te staan. Een pony alleen in de wei is een gestrest dier. Een tweede pony is de beste oplossing; een geit of een schaap wordt vaak genoemd maar is een minder goede vervanging, omdat paardachtigen op soortgenoten zijn ingesteld. Reken dus op minstens twee dieren, met alle kosten die dat verdubbelt.

Hoefbevangenheid: het grootste risico

Hoefbevangenheid, of laminitis, is een ontsteking van de lederhuid in de hoef die extreem pijnlijk is en in ernstige gevallen tot het kantelen van het hoefbeen leidt. Het is bij shetlanders en andere makkelijke rassen de belangrijkste reden voor blijvende invaliditeit en euthanasie.

De belangrijkste oorzaak is te veel suiker en fructaan uit gras, vaak in combinatie met overgewicht en insulineresistentie. Praktisch betekent dat: beperk de weidegang, gebruik een graasmasker of een kaal afgezet stripje weide, en let vooral op het voorjaar en de nazomer, wanneer het suikergehalte in gras piekt. Een dikke hals met een harde kam is een waarschuwingssignaal. Laat bij twijfel de insulinewaarden meten; dat is bij deze pony's geen overbodige luxe.

De conditie meten in plaats van schatten

Bijna elke eigenaar onderschat het gewicht van zijn eigen pony, en bij een dier met een dikke wintervacht is dat extra lastig. Er zijn twee eenvoudige controles die u zelf maandelijks kunt doen en die veel betrouwbaarder zijn dan kijken.

De eerste is de ribbentest. Leg uw vlakke hand met lichte druk op de flank ter hoogte van de ribben. Bij een pony met een goede conditie voelt u de ribben duidelijk maar ziet u ze niet. Voelt u ze pas als u stevig moet drukken, dan is het dier te zwaar. In de gestandaardiseerde conditiescore van 1 tot 9 hoort een pony rond de 5 te zitten; veel hobbypony's zitten op 7 of 8.

De tweede is de hals. Loop met uw hand over de bovenrand van de nek, van schoft naar oren. Die hoort soepel te zijn en opzij te vallen als u er zachtjes tegenaan duwt. Een kam die hard aanvoelt, niet meegeeft en er in het voorjaar duidelijk voller uitziet dan in maart, wijst op vetopslag die met insulineresistentie samenhangt — en dat is de directe voorloper van hoefbevangenheid.

Noteer beide waarnemingen met een datum. Bij een pony zonder weegbrug is een reeks metingen over de maanden veel bruikbaarder dan één indruk.

Weide en schuilstal

Reken op ongeveer een halve hectare voor twee pony's als u ze permanent buiten houdt, met een schuilstal of een open stal die altijd toegankelijk is. Shetlanders verdragen kou en regen uitstekend — daar zijn ze op gefokt — maar ze moeten uit de wind en het nat kunnen. Dekens zijn bij deze pony's zelden nodig en werken vaak averechts.

Hoefsmid, tandarts en ontworming

De routineverzorging is aanzienlijk. De hoefsmid komt elke 6 tot 8 weken; shetlanders lopen doorgaans op blote voeten, dus bekappen volstaat meestal. Daarnaast tandcontrole door een paardentandarts 1 tot 2 keer per jaar, ontworming op basis van mestonderzoek, en vaccinatie tegen influenza en tetanus. Dagelijks controleren op wondjes, mok in de koten en de conditie hoort er ook bij.

Waarom een deken bij deze pony's meestal averechts werkt

Shetlanders maken in de herfst een dikke, dubbele wintervacht die ze uitstekend droog en warm houdt; daar zijn ze op de Shetlandeilanden op gefokt. Toch hangen veel eigenaren er in november een deken op, uit dezelfde reflex die bij een rijpaard begrijpelijk is.

Bij dit type pony werkt dat twee kanten op verkeerd. Een deken drukt de vacht plat, waardoor de isolerende luchtlaag verdwijnt en het dier bij een dunne deken juist kouder heeft. Belangrijker is dat de winter voor een makkelijke pony functioneel is: door de kou en het schralere voer verliest hij een deel van het vet dat hij in de zomer heeft aangelegd. Een pony die de hele winter onder een deken staat, gaat het voorjaar in met de reserve van het vorige jaar er nog bij, en dat is precies de opstapeling die tot hoefbevangenheid leidt.

Een deken is wel op zijn plaats bij een geschoren pony, bij een oud of ziek dier, of bij een pony die aantoonbaar afvalt terwijl dat niet de bedoeling is. Verder volstaat een schuilstal waar het dier zelf in en uit kan lopen.

Hooi, en verder vrijwel niets

Het menu van een shetlander is eenvoudiger dan mensen denken: hooi, en verder vrijwel niets. Een pony van dit type heeft geen krachtvoer of brok nodig tenzij hij zwaar werkt, oud is of medische problemen heeft. Een handje brok als drager voor mineralen kan, maar de zakken paardenmuesli in de schuur zijn voor deze pony's onnodig en schadelijk.

Geef hooi van matige kwaliteit in plaats van zeer eiwitrijk, jong hooi — bij pony's is dat juist gunstig — en gebruik een hooinet met kleine mazen zodat het eten langer duurt. Een paard hoort de hele dag door kleine hoeveelheden te eten; lange periodes zonder voer geven maagzweren. Zorg voor een mineralenblok, een zoutblok en altijd vers water.

Papieren, kosten en regels

Elke pony in Nederland moet een paspoort hebben en gechipt zijn, en de eigenaar moet het dier registreren in het centrale databestand. Wie een pony houdt op eigen land, heeft ook een UBN nodig. Controleer het bestemmingsplan van uw gemeente en de mestregelgeving; ook een hobbypony produceert mest waarvoor regels gelden.

De kosten worden vrijwel altijd onderschat. Een shetlandpony kost bij aanschaf vaak niet veel, soms enkele honderden euro's, maar het onderhoud loopt op: hoefsmid, tandarts, vaccinaties, ontworming, hooi, verzekering en de weide zelf. Reken realistisch op zeker € 100 tot € 200 per pony per maand, en meer als u een plek huurt. Een kolieksituatie of een hoefbevangenheidsbehandeling loopt vlot in de duizenden euro's.

Voor wie is een shetlandpony geschikt

Een shetlandpony past bij wie land heeft, dagelijks tijd vrijmaakt en bereid is de discipline op te brengen om het dier slank te houden — dat is bij dit ras de kern van goede verzorging. Ze zijn intelligent, hebben veel karakter en zijn met geduld goed te trainen aan de hand of voor een wagentje.

Hij past niet als kinderpony in de zin waarin dat vaak wordt bedoeld. Shetlanders zijn slim en eigenwijs en ze testen een onervaren berijder. Een klein kind kan er wel bij helpen en van leren, maar het echte werk en de begeleiding horen bij een volwassene met paardenverstand. En houd er altijd twee.