Het hangbuikzwijn: intelligent, sterk en zelden zo klein als beloofd

Het minivarken dat niet mini blijft

Het hangbuikzwijn komt oorspronkelijk uit Vietnam en werd in de jaren tachtig in het Westen populair als huisdier. Sindsdien wordt het onder allerlei namen verkocht: minivarken, theekopvarken, dwergvarken. Die namen zijn misleidend. Een volwassen hangbuikzwijn weegt vijftig tot honderd kilo en soms meer; de biggetjes die als handpalmgroot worden aangeprezen, zijn simpelweg jong.

De zogenoemde theekopvarkens bestaan niet als ras. Dieren die klein blijven, zijn dat vaak geworden door onderveevoeding, met blijvende gezondheidsschade als gevolg. Wie een hangbuikzwijn overweegt, moet uitgaan van een dier ter grootte van een flinke hond maar met een veelvoud van het gewicht en aanzienlijk meer kracht.

Twaalf tot twintig jaar

Een hangbuikzwijn wordt twaalf tot twintig jaar oud. In combinatie met het formaat is dat de belangrijkste reden waarom veel van deze dieren binnen twee jaar worden afgestaan: het schattige biggetje wordt een fors, sterk en eigenwijs dier dat deuren openduwt, de tuin omploegt en niet meer op schoot past.

Varkens zijn uitzonderlijk intelligent — vergelijkbaar met een hond en volgens sommige onderzoeken daarboven. Dat is aantrekkelijk maar ook lastig: een verveeld varken zoekt zelf bezigheid, en dat betekent wroeten, duwen en slopen. Ze zijn goed te trainen, herkennen hun naam en leren trucjes, maar ze zijn ook koppig en manipuleren effectief om voer te krijgen.

Ruimte en huisvesting

Een hangbuikzwijn is geen binnenhuisdier. Ze hebben een buitenverblijf nodig van minstens honderd vierkante meter per dier, met een stevige omheining, want ze wroeten onder hekken door. Reken op een deel dat mag worden omgewoeld: wroeten is geen ondeugd maar essentieel gedrag, en een varken dat niet mag wroeten wordt gefrustreerd.

Daarnaast is er een droge, tochtvrije stal nodig met een dik strobed. Varkens kunnen niet zweten en hebben in de zomer schaduw en een modderpoel of ondiepe plas nodig om af te koelen; zonder die mogelijkheid raken ze oververhit en verbranden hun huid. Houd er minstens twee: varkens zijn sociale dieren die in groepen leven, en een enkel varken verveelt zich en wordt destructief.

Voeding en het verbod op keukenresten

Overgewicht is bij hangbuikzwijnen het meest voorkomende welzijnsprobleem. Een te zwaar varken krijgt gewrichtsproblemen, en de vetplooien kunnen zo groot worden dat ze de ogen afsluiten en het dier functioneel blind maken. Dat is geen zeldzaamheid maar een veelvoorkomend beeld bij afgestane dieren.

Voer daarom een varkensvoer met een laag energiegehalte, aangevuld met veel ruwvoer, groente en gras. Reken op ongeveer twee procent van het lichaamsgewicht per dag en weeg af. En let op de regel die veel mensen niet kennen: het is in de EU verboden om keukenafval en etensresten aan varkens te voeren, ook aan hobbyvarkens en ook als het plantaardig is. Die regel bestaat vanwege het risico op mond-en-klauwzeer en varkenspest en wordt streng gehandhaafd.

Registratie en vervoersbeperkingen

Varkens vallen onder strikte veterinaire regelgeving, en dat maakt ze administratief het meest bewerkelijke dier op deze site. U heeft een UBN nodig, de dieren moeten geoormerkt en geregistreerd worden, en elk transport moet worden gemeld.

Belangrijk om vooraf te weten: er gelden vervoersbeperkingen. Een varken dat van uw locatie af is geweest, mag doorgaans niet zomaar terug, en er geldt een standstill-periode na aanvoer. Dat betekent praktisch dat een bezoek aan de dierenarts of een verhuizing niet vrijblijvend is. Bij een uitbraak van varkenspest of Afrikaanse varkenspest kunnen ook hobbyvarkens onder vervoersverboden en in het uiterste geval onder ruimingsmaatregelen vallen. Informeer u hierover grondig voordat u begint.

Gezondheid en verzorging

De hoeven van een hangbuikzwijn groeien door en moeten regelmatig bekapt worden, wat bij een dier van tachtig kilo dat zich verzet geen eenvoudige klus is; vaak is sedatie nodig. Ook de slagtanden van beren groeien door en moeten worden bijgewerkt. Castratie van beertjes is noodzakelijk: ongecastreerde beren worden agressief en ruiken sterk.

Verder komen huidproblemen, parasieten en de gevolgen van overgewicht het meest voor. Zoek een dierenarts die landbouwhuisdieren doet en ervaring heeft met varkens; een gewone kleine-huisdierenpraktijk kan hier niet mee helpen, en de regelgeving rond varkens maakt een huisbezoek bovendien de gebruikelijke route.

Wroeten, verveling en gedrag

Een varken besteedt in natuurlijke omstandigheden het grootste deel van de dag aan het zoeken en omwoelen van voedsel. Dat gedrag verdwijnt niet in een tuin. Een hangbuikzwijn dat geen plek heeft om te wroeten, gaat het gazon om, ondermijnt schuttingen en tilt tegels op — niet uit balorigheid maar omdat het de enige uitlaatklep is.

De oplossing is een wroetgedeelte aanwijzen en daar bezigheid in aanbrengen: voer verspreid uitstrooien in plaats van in een bak leggen, stro of bladeren aanbieden, wortels of appels ingraven. Dat scheelt aanzienlijk in schade elders. Varkens zijn bovendien goed te trainen met beloning; een dier dat weet dat het bij het hek eten krijgt, is veel makkelijker te verplaatsen dan een dier dat geduwd moet worden — en duwen werkt bij tachtig kilo toch niet.

Voor wie is een hangbuikzwijn geschikt

Voor weinig mensen, en zeker niet voor wie een groot huisdier voor binnen zoekt. Een hangbuikzwijn past bij wie land heeft, een stevige omheining kan bouwen, de administratieve en veterinaire regels wil naleven en er twee wil houden voor de komende vijftien jaar.

Wie de intelligentie en het karakter aantrekkelijk vindt maar de eisen niet kan waarmaken, kan beter contact zoeken met een varkensopvang; die zijn er in Nederland en ze zitten vol met dieren die als minivarken zijn gekocht. Vrijwilligerswerk daar geeft binnen enkele weken een realistisch beeld — en die dieren kunnen de hulp goed gebruiken.